Som lege møter eg dagleg ungdom og unge vaksne som ikkje finn sin plass i samfunnet vårt. Dei er skulelei. Dei har få eller ingen vener. Dei har dårleg økonomi. Dei ser med mørkt blikk på framtida si.

Dette er grobotn for dårlege val. Det bidreg til stort skulefråvær og etter kvart at ein sluttar. Ein finn ikkje arbeid. Ein hamnar i miljø prega av rus og kriminalitet. Ein har ikkje råd til å ta langsiktige val. Det er dyrt å vere fattig.

Eit ungt menneske som staten Noreg fortel har dei beste framtidsutsiktene, opplever at denne sanninga berre treff dei få. Å stå utanfor å sjå inn medfører statistisk sett høgre sjanse for psykisk og fysisk sjukdom. Ungdomsåra legg grunnlaget for vidare helse, og sannsynet for at desse hamnar permanent utanfor arbeidslivet er stort.

Til slutt sit dei på kontoret mitt og saman endar me opp på eit Nav-møte. Det leiar oss til utreiing i psykiatrien, arbeidsutprøving og tidvis til fengselsopphald.

Konklusjonen er eit menneske med ingen offisiell kompetanse og med dårleg oppmøte. Det endar etter nokre år opp med faste stønadar frå Nav.

Stønadane er ikkje strukturert slik at det offentlege får igjen noko av beløpet som går ut av felleskassa kvar månad, kvart år, med ein horisont som går mot uendeleg.

Kva er så løysinga?

Ungdom som er skulelei, må få eit alternativ som kan ta dei vidare i livet. Akademia er ikkje for alle. Av og til treng folk praktiske erfaringar utanfor klasserommet for deretter å få motivasjon for å vidare studiar.

Ungdom som er skulelei utover ein og anna «eg er litt lei», bør få målretta hjelp til innpass i arbeidslivet. Der kan dei få løn, tilhøyre eit kollegium, utveksle erfaringar med andre og få perspektiv på eigen motivasjon. Med andre ord: Dei kan få verdigheit og moglegheit til å sjå at innsats gjev resultat. Den historia staten fortel oss kan stemme – også for dei som aldri har opplevd dette.

Det kan vere at dei ynskjer å kome tilbake på skulebenken når arbeidslivet blir for tøft eller motivasjon for å lære kjem tilbake. Dei må då få moglegheita til å gå tilbake til vidaregåande og fortsette der dei slapp.

Målet er at dei skal fullføre vidaregåande og oppnå studiespesialisering, ikkje at dei skal følge same spor som alle andre. Me må ta oss råd til å vise fleksibilitet.

Politikarane kan innføre plikt for statlege verksemder og privat næringsliv om å ta inn eit visst mengd unge. Dei kan få lønnsstønad. Dei kan få skattelette. Det er mange måtar å oppmuntre, med pisk eller gulrot.

Og det må vere mogleg å søke seg inn til høgre utdanning med erfaring som inngangsbillett, ikkje berre eit plettfritt vitnemål frå Bjørknes.

Akkurat nå er «the cost of doing business» for høg for oss som samfunn. Det er ikkje bra for norsk ungdom at arbeidarar frå Europa utfører store delar av arbeidet som norsk arbeidskraft kunne ha utført. På lang sikt blir den økonomiske kostnaden vår for stor.

I staden for å setje unge menneske på livslange stønadar må me spørje oss kva me kan gjere for å unngå at dei knivstikk, blir sitjande inne på rommet sitt i fleire år eller i verste tilfelle; tek sitt eige liv.

Det kan virke som politikarane har gløymt at det primære overordna politiske målet er å skape gode liv for norske statsborgarar – det inkluderer også ungdom.

Globalisering kjem med ei rekkje positive sider som auka spesialisering, billigare produkt for forbrukaren og meir effektiv produksjon. Men globalisering kjem med kostnadar mange samfunnsøkonomar og politikarar ikkje tek med i reknestykket sitt, reknestykket som er utgangspunktet for politikken som blir forma ut.(Vilkår)Copyright Dagens Næringsliv AS og/eller våre leverandører. Vi vil gjerne at du deler våre saker ved bruk av lenke, som leder direkte til våre sider. Kopiering eller annen form for bruk av hele eller deler av innholdet, kan kun skje etter skriftlig tillatelse eller som tillatt ved lov. For ytterligere vilkår se her.